1 Dollar - Labuk Planting Company Limited

MONETY ŻETONOWE Z PLANTACJI

Nietypowa forma prywatnej waluty krążyła również na brytyjskim Borneo Północnym. Były to żetony emitowane przez różne plantacje zajmujące się głównie produkcją tytoniu i kauczuku. Podobne prywatne monety żetonowe i papierowe pieniądze były również w obiegu w Holenderskich Indiach Wschodnich (Indonezja), na plantacjach na Jawie, Sumatrze i Borneo (Kalimantan).

Na północnym Borneo wiele plantacji emitowało metalowe żetony o nominałach jednego centa, trzech centów, pięciu centów, dziesięciu centów, dwudziestu centów, dwudziestu pięciu centów, pięćdziesięciu centów, jednego dolara i dwóch dolarów. Nominały do pięciu dolarów były dozwolone przez rząd, ale najwyraźniej nie wyemitowano metalowych żetonów o tak wysokiej wartości. Ponadto, co najmniej jedna plantacja najwyraźniej emitowała papierowe żetony, choć obecnie nie zachował się żaden wydany egzemplarz; jedynie kilka niewyemitowanych lub "okazowych" banknotów znajduje się w prywatnych kolekcjach. Zwykle metalowe monety lub żetony mają tendencję do przetrwania w większej liczbie niż papierowe: gdy emisja jest wywoływana i wymieniana, metalowy żeton może zostać zachowany jako pamiątka, ale papierowe emisje są zwykle wymieniane. Jednak fakt, że żaden podpisany i wyemitowany papierowy żeton nie został jeszcze zlokalizowany z żadnej brytyjskiej plantacji na Północnym Borneo, jest dość niezwykły; gdyby taki kawałek można było znaleźć, byłaby to rzadkość.

Najbardziej niezwykłym aspektem tej prywatnej monety jest to, że żetony otrzymały status prawny; oznaczało to, że rząd uznał emisję każdej plantacji i zachował nad nią pewną kontrolę. W innych stanach plantacje mogły emitować tyle żetonów, ile zaakceptuje miejscowa ludność. Jeśli reputacja plantacji nie była dobra, obieg żetonów był ograniczony do robotników, którzy faktycznie otrzymywali za nie zapłatę.

W Brytyjskim Północnym Borneo, w ciągu dwudziestu lat po 1882 roku, każda osoba zatrudniająca więcej niż stu pracowników mogła wydawać żetony. Zezwolenie musiało zostać uzyskane od gubernatora, a przykłady należało przesłać do skarbca w Sandakan, a także do najbliższego biura okręgowego. Maksymalna wartość żetonów wydawanych przez pracodawcę wynosiła 10 000 dolarów, co w tamtych czasach było dość znaczną sumą.

Wraz z pojawieniem się różnych nadużyć w systemie żetonowym, weszły w życie rozporządzenia z 1903, 1906 i 1912 r. dotyczące emisji i obiegu żetonów: Do 1920 roku zdecydowano, że używanie żetonów zostanie zniesione, a od tego roku każdy emitent musiał wycofać jedną piątą całkowitej emisji. Wykupione żetony miały być wysyłane do lokalnego Urzędu Okręgowego; w ten sposób do końca 1924 r. zaprzestano używania żetonów do płatności. Co ciekawe, Muzium Sabah (Muzeum Narodowe Sabah) posiada w swoich zbiorach torby z mocno rozpowszechnionymi żetonami z dwóch lub trzech plantacji. Żetony te były najwyraźniej przechowywane w Skarbie Państwa i niewątpliwie stanowiły część wykupów z lat 1920-1924. Ponieważ w prywatnych rękach znajduje się stosunkowo niewiele żetonów z plantacji, wydaje się, że zdecydowana większość wykupionych sztuk została albo zniszczona pod zarządem Kompanii, albo całkiem możliwe, że została przetopiona przez Japończyków podczas ich długiej okupacji.

Jednak niektóre żetony przetrwały i sporządzono kilka ich katalogów. Pierwszy z nich został sporządzony przez Holendra Van Der Chijsa w Batawii (Dżakarcie) w 1896 roku. Znacznie później dokonali tego Amerykanie Verner Scaife i W.W. Woodside w latach 50. ubiegłego wieku oraz Anglik Major Fred Pridmore w 1962 roku. Jednak największy i zdecydowanie najbardziej kompletny katalog tych żetonów został przygotowany przez Sarana Singha, AMN, z Kuala Lumpur, jako część jego głównej pracy "The Encyclopedia of The Coins of Malaysia. Singapur i Brunei 1400-1986" Kolekcjonerzy i inni czytelnicy zainteresowani dalszymi badaniami są odsyłani do tej doskonałej pracy.

Żetony zostały wyemitowane przez następujące firmy; lokalizacja, jeśli jest znana, jest wymieniona w nawiasach po nazwie firmy:
Borneo Labuk Tobacco Company Limited (Dwie Rzeki, Labuk)
Labuk British North Borneo (Labuk)
The Labuk Planting Company Limited (Toon Good, Labuk)
London and Amsterdam, Borneo Tobacco Company Limited (Mengharap)
London Borneo Tobacco Company (Ranau)
Cadei Pitas Estate (Pitas)
Sandakan Tobacco Company Limited (Sandakan)
Sandakan Tobacco Company Limited (Batuh Puteh Estate)
Tenom Rubber Company Limited (Tenom)
New Labuan Borneo Tobacco Company Limited Estate Shop (Labuan)
The New Darvel Bay (Borneo)
Tobacco Plantations Limited (Lahad Datu)
Ramie Fiber Company Limited Borneo (Ranau)
Melalap Estate (Tenom) Kimanis Rubber Limited (Kimanis)
Pitas i Nicolina Estates of H.C. Eduards Meyer (Pitas)
Cowie Harbour Coal Company Limited (Silimpopon)
Jellani Estate, która mogła znajdować się na Borneo lub Malajach.

Bez wątpienia istniały również inne plantacje, które wydały żetony, ale nie zarejestrowano ani nie odnaleziono żadnych przykładów.

Źródło: Brunei and Nusantara, History in Coinage; William L.S. Barrett, Brunei History Centre, 1988 r.

Interesujący fragment z archiwum:

W 1890 roku "konopie manilskie" były uprawiane na brytyjskim Północnym Borneo przez Labuk Planting Company, Limited, a włókno wyhodowane na ich posiadłościach zostało zadowalająco zgłoszone przez Rope Works w Hong-Kongu.

Biorąc pod uwagę obecny niedobór żywego inwentarza, konopie, które nie wymagają uprawy bawołów, wydają się być najbardziej obiecującą uprawą przyszłości. Prawdopodobnie będzie się rozwijać tak szybko, jak zmniejsza się uprawa cukru i uzyska dobrą, opłacalną cenę. Ponadto, jak już wyjaśniono! nie będąc wyraźnie uprawą sezonową, jak cukier, ani nie wymagając drogich maszyn do jej produkcji, jej uprawa jest najbardziej zalecana dla amerykańskich kolonistów.